Tim miệt mài co bóp, đưa dòng máu đỏ đi khắp cơ thể để nuôi sống từng tế bào, từng cơ quan, duy trì sự sống. Chính vì vậy, muốn cơ thể khỏe mạnh, rất cần có một trái tim khỏe mạnh.

Tuy nhiên, hoạt động của trái tim và sức khỏe của nó phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố: áp lực động mạch, tức huyết áp; cảm xúc; khí hậu; các bệnh khác liên quan đến van tim, cơ tim như thấp tim, nhiễm độc cơ tim.

Cảm xúc là yếu tố quan trọng hàng đầu giúp tim khỏe mạnh. Những cơn giận dữ, lo lắng sẽ khiến tim đập nhanh, gây hồi hộp và khó thở. Chính vì vậy, giữ cho cảm xúc được cân bằng, bình tĩnh trước mọi nghịch cảnh, giữ tâm được thanh tịnh là một trong những biện pháp tốt giúp trái tim luôn khỏe mạnh.

Phòng cao huyết áp cũng là một yếu tố không kém phần quan trọng. Từ lâu, chúng ta đã biết, cao huyết áp chính là tên sát nhân thầm lặng. Cao huyết áp khiến thất trái của tim ngày càng dày lên, tim to hơn bình thường và đến một lúc nào đó, gây ra tình trạng suy tim, bệnh nhân mệt mỏi, phù hai chân, gan lớn, nếu không được điều trị tốt sẽ dẫn đến tử vong. Muốn tránh tình trạng cao huyết áp, chúng ta phải có một chế độ ăn hợp lý: ít muối, giảm mỡ và chất béo, ăn nhiều rau xanh và trái cây tươi... Nếu có điều kiện, nên sử dụng cá làm thực phẩm chính, kết hợp thêm dầu ôliu, uống một chút rượu vang.

Hút thuốc lá là một thói quen xấu - điều này chắc khỏi phải bàn. Thế nhưng, ít người biết, các loại chất độc trong khói thuốc cũng ảnh hưởng rất nhiều đến tim. Chúng gây nên tình trạng viêm tắc động mạch, trong đó có cả động mạch vành. Và khi kết hợp với các bệnh khác mà chủ nhân của trái tim mắc phải như béo phì, tiểu đường, xơ vữa động mạch... thì thật là tai hại. 

Rượu bia nhiều cũng là một tác nhân khiến trái tim của chúng ta ngày càng yếu đi. Uống quá nhiều rượu và bia sẽ khiến bạn bị cao huyết áp, rồi vòng xoắn bệnh lý liên quan giữa cao huyết áp và bệnh mạch vành cùng với suy tim sẽ xảy ra. Thế là trái tim ngày càng yếu. Tuy có khá nhiều công trình nghiên cứu cho thấy, nếu uống rượu bia vừa phải, điều độ, nhất là rượu vang, có thể giúp trái tim tốt khỏe hơn. Nhưng ranh giới giữa uống điều độ với uống nhiều, rồi trở thành "con nghiện" là rất mong manh, đặc biệt là ở người Việt Nam.

Cà phê hay trà xanh, nếu sử dụng ít thì rất tốt cho trái tim và cả bộ não. Chúng giúp sảng khoái hơn, yêu đời hơn, tốt cho những người huyết áp thấp vì làm tăng nhịp tim, giúp sức co bóp của cơ tim tăng lên và huyết áp được cải thiện. Tuy nhiên, mọi thứ nếu thái quá, đều không tốt. Ví dụ, nếu dùng quá năm ly cà phê mỗi ngày, tim sẽ đập nhanh hơn, huyết áp sẽ tăng cao và mất ngủ. Những yếu tố này đều không tốt cho trái tim.

Có một loại bệnh ảnh hưởng rất nhiều đến trái tim, đặc biệt là ở các nước có khí hậu nhiệt đới nắng lắm mưa nhiều, độ ẩm cao như Việt Nam. Đó là bệnh thấp tim, sinh ra trong quá trình nhiễm khuẩn vùng họng và đường hô hấp, rồi tấn công vào các van tim, khiến chúng bị hư hỏng, đưa đến bệnh hẹp hay hở van tim. Căn bệnh này đã từng giết chết nhiều người, khi không được can thiệp kịp thời bằng phẫu thuật. Nhưng do tính chất nặng nề của việc mổ tim, chi phí cho một ca mổ  lại rất cao, nên không phải ai cũng kham nổi. Với loại bệnh này, việc phòng ngừa nhiễm trùng vùng họng và đường hô hấp trên là rất quan trọng, nhất là vào mùa lạnh.

Đối với những người trên 40 tuổi, việc khám kiểm tra sức khỏe định kỳ là một biện pháp tích cực nhằm phát hiện sớm những trục trặc của trái tim. Để từ đó có biện pháp thay đổi lối sống, điều trị bệnh ngay từ khi mới khởi phát, có như vậy chúng ta mới có một trái tim khỏe mạnh và luôn yêu đời.

PGS-TS Nguyễn Hoài Nam